Aisnid's Blog

Is mé ag léamh na drochnuachta  uilig faoi chúrsaí airgid in Iris Chumann Mhúinteoirí  Éireann Intouch tháinig mé trasna ar alt iontach spéisiúil faoin bhfeasacht Teanga.  Dar leis an alt tá ceithre chuid san Fheasacht Teanga-  

• Feasacht  faoi  domhan na teanga  atá  mórthimpeall orainn   
• Taithí teanga -an bealach ina foghlaimítear teanga agus straitéisí foghlama teanga,
• Feasacht a chothú  faoin mbealach a oibríonn teanga,
•  Ag baint suilt as agus ag spraoi le teanga

Is léir go n-ardaíonn an Fheasacht Teanga caighdeán teanga .Spreagtar na foghlaimeoirí  tríd an bhfeasacht teanga agus cothaítear  meas ar theangacha agus cultúir éagsúla.   Seasann na foghlaimeoirí siar ón teanga le díriú uirthi agus len í a phlé.  Foghlaimíonn na daltaí ardscileanna smaointeoireachta a théann chun sochair dóibh agus iad i mbun na foghlama i gcoitinne.  Is rud is mó a chuir lúcháir orm faoin alt seo ná go bhfuil eiseamláirí ann le gníomhaíochtaí praiticiúla   a chuirfeadh an fheasacht teanga chun cinn sa rang.  Tá suímh idirlín molta chomh maith a chuireann  smaointí agus áiseanna  ar fáil.  Ta sé iontach teacht ar alt praiticiúil.  Ta súil agam go bhfuil gach duine ag déanamh go maith.  Feicfidh mé ag an deireadh seachtaine sibh !.

Bhain mé an- tairbhe an dá dheireadh seachtaine sa Cheathrú Rua.  Bhí an dá chur i láthair LDL ar fheabhas ar fad.  Rinne na leaids jab iontach.  Bhí an tábhar ullmhaithe go hiontach acu agus curtha i láthair ar bhealach a bhí suimiúil agus taitneamhach.  Gabhaim comhghairdeachas leo.  Táim féin ag léamh don LdL agus don tráchtas na laethanta seo.  Tá rogha ábhair léitheoireachta agam ! .Tá leabhar nua tosaithe agam a mhol Muiris dom a léamh-‘  Language Awareness in the Classroom ’ – (eag) Carl James agus Peter Garrett.  Roimhe seo tá na leabhar uilig a bhí á léamh agam bainteach le FonF- sin aird na bhfoghlaimeoirí a dhíriú ar struchtúir na teanga.  Níl ach an chéad chaibidil den leabhar seo léite agam go fóill ach is léir go gcuimsíonn an  Fheasacht Teanga réimse ábhair níos leithne ná gnéithe struchtúrach na teanga amháin.  Mínítear sa chaibidil seo Stair na Feasachta Teanga. Spreag imní i Sasana faoi chaighdeán íseal na dteangacha Iasachta agus neamhlitearthacht sa mheánscoil gluaiseacht na feasachta teanga i dtosach báire.  Mhínigh  Hawkins  (1981, 1984) an Fheasacht teanga mar bhealach leis an mbearna a líonadh idir T1 agus T2 na bhfoghlaimeoirí. ‘Sé an sainmhíniú a bhí ag Donmall (1985:7) ar ná ‘Language Awareness is a person’s sensitivity to and conscious awareness of the nature of language  and its role in human life’.  Ta múscailt chomhfheasa i gceist leis an bhfeasacht Teanga.  Bíonn na foghlaimeoirí ag machnamh faoin teanga agus á phlé.  Déantar anailís chodarsnach idir  T1 agus T2 – ‘Contrastive analysis’.  Ardaíonn FT caighdeán na foghlama.  Forbraítear  léireolais faoin eolas atá intuigthe. Rinne an Tuairisc Bullock 1975 agus an Tuairisc Kingman 1988 sa Bhreatain moltaí tábhachtacha i leith na feasachta teanga a chur chun cinn idir mhúinteoirí, daltaí agus tuismitheoirí.  Ta cúig mhór aidhm ag cothú na Feasacht Teanga inár scoileanna.

Mothúchánach- Cothaíonn an Fheasacht teanga dearcadh dearfach, aird, suim agus fiosracht na bhfoghlaimeoirí i leith na teanga.  Bíonn na foghlaimeoirí ag foghlaim lena gcroí chomh maith lena ninchinn.

Sóisialta- Cothaíonn an Fheasacht teanga dea-ghaol agus meas idir grúpaí eithneacha.  Foghlaimíonn na foghlaimeoirí bunús na dteangacha.

Cumhacht-  Bronnann an FT cumhacht teanga agus foghlama ar na foghlaimeoirí

Cognaíoch-  Cuireann FT chun cinn oibríochtaí chognaíocha an duine.  Déantar staidéar ar an teanga.

Oilteacht-  Cuireann FT líofacht teanga chun cinn.

Ta súil agam go bhfuil gach duine ag déanamh go maith agus go mbeidh sos breá agaibh an ds seo .

 Táim ag iarraidh tabhairt faoin léitheoireacht don tráchtas na laethanta seo.  Tá taighde thar a bheith suimiúil déanta ag Muiris.

Ó Laoire, M., 2007. ‘An Approach to Developing language Awareness in the Irish Language Classroom : A Case Study’. The International Journal of Bilingual Education and Bilingualism,Vol.10 No.4 454-17

Tá an talt seo scríofa ag Muiris le cur síos a dhéanamh ar staidéar cáilíochtúil a dhear sé le feasacht Teanga na bhfoghlaimeoirí a chur chun cinn sa rang Gaeilge i Meánscoil Bhéarla.  Bhí 21 macléinn, meánaoise 13, páirteach sa staidéar.  Bronntar orainn san alt seo léargas mothúchánach ar mheon agus dearcadh grúpa foghlaimeoirí atá ag foghlaim Gaeilge sa mhéanscoil agus dar leo féin nach bhfuil mórán díograise iontu an teanga a fhoghlaim. Léirítear san alt cúlra stairiúil agus teoiriciúil na Feasachta teanga.  Mhínigh Perren (1974)  an  Fheasacht Teanga mar  ‘the space between’ T1 agus T2  an fhoghlaimeora.  Is léir go bhfuil KAL- Knowledge about Language ag croílár na feasachta  teanga i gcónaí (James & Garrett, 1991) . Fiosraítear san alt cúlra agus straitéisí foghlama teanga an ghrúpa foghlaimeoirí.  Cuirtear i bhfeidhm sa chás staidéar oideolaíochtaí  d’fhonn scileanna tabhairt faoi deara na ndaltaí a chothú de réir teoiricí  Schmidt ( 1990) ‘ the learner may notice only if he/she attends to specific linguistic features in the input’. Spreagtar na foghlaimeoirí sna ceachtanna a bhí deartha ag Muiris  anailís codarsnach  a dhéanamh idir T1 agus T2 agus machnamh a dhéanamh ar a gcuid straitéisí foghlama.

 ‘Siad na huirlisí taighde a bhí in úsáid ag Muiris ná Ceistneoirí, Fócas-ghrúpaí, Dialann an mhúinteora agus TAP- ‘Think Aloud Protocol. Spreagann an  TAP  na bhfoghlaimeoirí  le labhairt faoi agus machnamh a dhéanamh ar a bpróiseas foghlama.

 De réir torthaí an staidéir seo cheap 80.4 % dena rannpháirtithe  go raibh  foghlaim na Gaeilge éagsúil ó bheith ag foghlaim teangacha eile agus  gur theanga dheacair í.  Léirigh  na foghlaimeoirí sna fócas- ghrúpaí  nach rabhadar sásta  lena gcaighdeán Gaeilge tar éis ocht mbliana á fhoghlaim  agus nach teanga bheo  í an Ghaeilge dóibh taobh amuigh  den scoil.

 D’éirigh le tascanna Muiris tabhairt faoi deara na bhfoghlaimeoirí a cur i bhfeidhm.   Spreag   a bheith ag machnamh ar a gcuid straitéisí foghlama, próiseas a bhí úr dosna foghlaimeoirí, a gcuid spéise ‘s fiosrachta.    Bhí  easpa  KAL ag na foghlaimeoirí go fóill  leis an leas iomlán a bhaint as an mheta –chaint.  Bheadh gá le níos mó ionchuir struchtúrtha.  Is léir an ó thaighde  Mhuiris  go bhfuil gá  le níos mó taighde agus machnamh a dhéanamh ar an gcleachtais  teagaisc agus foghlama atá ar siúl inár scoileanna ionas go dtig léinn na hathraithe cuí a dhéanamh a rachaidh chun sochair na foghlama agus na bhfoghlaimeoirí.

Bliain nua faoi shéan agus faoi mhaise daoibh go léir !.  Nuair a roghnaigh me cúlra don bhlag ní raibh a fhios agam go mbeadh se díreach chomh oiriúnach seo.    Caithfidh mé lá  breá gréine a roghnú don chéad chúlra eile !  Tá sé fós ag cur sneachta  go trom i mBaile Átha Cliath.   Fuair mé bus inné go lár na cathrach ach stop an tiomanaí leathbhealaigh agus bhí orainn siúil !  An dea-scéala atá ann ná go bhfuil lá saoire againn ón scoil Yipeeee !.  Déarfainn go bhfuil go leor agaibh sa bhad céanna.  D’éirigh liom roinnt léitheoireachta a fhail déanta thar na Nollag  a bhaineann leis an bhFeasacht Teanga  agus FFI ‘ Form Focused Instruction ‘.  Tá an tráchtas atá scríofa ag Pádraig Ó Duibhir ar Chruinneas na Gaeilge  Labhartha sa Ghaelscoil iontach úsáideach ar fad.  Is breá liom an tábhar ach tá bóthar fada romham !. Is dóigh liom gurb é an dushlán is mó a bheas romham ná na ceachtanna a dhearadh .  Leis an sneachta seo tá an saol sóisialta imithe iontach ciúin  agus ní bheidh aon leithscéal agam ach cúpla caibidil a léamh.  Tá súil agam go bhfuil gach duine ag déanamh go maith.  Bígí cúramach ar na bóithre !

Guím Nollaig Shona oraibh uilig ! Bíodh sos deas agaibh !

Táim ar bís anois agus ag súil go mór leis na laethanta saoire.  An dtiocfaidh siad go deo ?.  Ta súil agam go bhfuil ag éirí go maith le gach duine agus guím Nollaig Shona oraibh uilig !.    Bíodh saoire iontach ag gach duine.  Bhíos ag iarraidh rud beag léitheoireachta a fhail déanta roimh na laethanta saoire.  Beidh sos breá tuillte agam mar sin !.  ‘Sé an caibidil ba shuimiúla a léigh mé  ná  ‘Focus on Form through conscious reflection’ le Merril Swain  i  ‘Focus on Form in Second Language Aquisition’  eag – Doughty and Williams.

Is í an aidhm a bhí le taighde Swain  ná fiosrú a dhéanamh ar oideolaíochtaí  a chuirfeadh  feabhas  ar chruinneas teanga na ndaltaí i ranganna tumoideachais Fraincise  i gCeanada. Díríonn an caibidil ar an ról atá ag aschur (ouput) – labhairt agus scríobh agus an éifeacht a bhaineann le haird na ndaltaí a dhíriú ar struchtúir na teanga –  próiseas ar a dtugtar ‘Focus on Form’ .

Tá ana-chosúlachtaí le feiscint idir an córas tumoideachais i gCeanada agus an córas gaelscolaíochta atá againn in Éirinn, áit ina dtugtar túsáite don chumarsáid i gcónaí. Cé go mbíonn tuiscint agus líofacht iontach bainte amach  ag na daltaí tumoideachais  sa Fhraincis  bíonn laigeachtaí acu le cruinneas. ‘ And, although they are well able to get their message across in their second language, even at intermediate and higher grade levels they do so with nontargetlike  morophology and syntax’ ( lch 65).   Ardaíonn Swain an cheist  cad gur  féidir a dhéanamh mar sin le daltaí a threorú chuig caighdeán teanga atá níos cruinne?  Is léir go bhfuil géarghá le béim de shaghas éigin a chur ar chruinneas ach tá an- easaontas ann faoin dóigh is fearr le tabhairt faoi seo.

 De réir Swain tá trí fheidhm le baint as  aschur le cruinneas teangan a shealbhú  sa dara teanga.

1.Tabhairt Faoi deara- De réir Schmidt  caithfear struchtúr a thabhairt faoi deara ionas é a shealbhú.  Is rud coinsiasach é an tabhairt faoi deara.

Uaireanta tógtar struchtúir faoi deara toisc go bhfuil se soiléir sa phíosa nó ann go minic.  Uaireanta tugtar faoi deara an difear idir idirtheanga an duine agus an sprioctheanga – ‘noticing the gap’ – Schmidt.   Uaireanta tugtar faoi deara nach  mbíonn na daltaí ábalta  iad féin a chur in iúl tríd an sprioctheanga.

2.      Hipiteis a chumadh

Úsáideann na foghlaimeoirí an teanga atá acu le rudaí nua a thrialladh amach.

3. Meta chaint- Úsáideann na daltaí an teanga ata acu le plé agus machnamh a dhéanamh ar an teanga.

Tá scéim phíolótach léirithe sa chaibidil seo a dhein de Plain i gCeanada. An sprioc a bhí leis ná na foghlaimeoirí a bhrú ar aghaidh chuig an chéad leibhéal eile sa sealbhú teanga.  Úsáideadh rud ar a dtugtar Dicta gloss-  Léann an múinteoir sliocht don rang .  Ag obair i mbeirteanna caithfidh na foghlaimeoirí an sliocht a athscríobh.   Is deachtú atá ann a tharraingíonn aird na bhfoghlaimeoirí ar struchtúir.  Is féidir leis an múinteoir deachtú a chumadh d’fhonn struchtúir áirithe a thabhairt faoi deara.  Chuir  an dictagloss  na foghlaimeoirí  ag machnamh faoin teanga,  ag plé na teanga agus ag comhoibriú lena chéile.    Léiríodh  sa staidéar seo nuair a bhí na daltaí i mbun cainte go raibh siad ag tabhairt na teanga  faoi deara maraon le bheith ag cumadh agus ag trialladh hipitéis nua.  De réir Swain tá an- éifeacht le baint as  metachaint  le feasacht teanga na bhfoghlaimeoirí  a chur chun cinn.  De réir an staidéir seo bhí fiúntas le baint as tascanna comhoibrithe fosta.  Is rud iomlán nua domsa é an dicta gloss níor chuala me trácht ar go dtí seo ach bheadh an-suim agam  triail a bhaint as sa rang !. B’fhéidir go gcumfaidh mé ceann ag an Nollaig !

 Seo  an leagan Gaeilge a chuir Rang a Sé ar Wham’s last Christmas. B’fhéidir go mbainfidh daoine eile sult as freisin !

An Nollaig Seo Caite ,

Thóg tú mo chroí,

Ach an chéad lá eile,

Thréig tú mé i mbliana tabharfaidh mé é ,

Do dhuine atá níos dílse/ dílse

Gortaithe, croí briste

Fanaim uait ach is tu is áille,

Abair liom, aithníonn tú mé,

Bhuel is bliain anois , níl aon iontas é,

(Anuraidh) chlúdaigh mé is sheol mé ,

Nóta beag le mo ghrá duit a léiriú,

Ta fhios agam gur amadán mé ach

Tabhair dom do ghrá ‘s beimid sona go deo.

Cantar an curfá faoi cheathair.   Shábháil sé sin roinnt cumadóireachta orainn ! Taitníonn an tamhrán go mór leis na páistí !

Táim féin ag iarraidh fócas a chur ar réamh thaighde don tráchtas na laethanta seo.  An tábhar is mó ata suim agam ann ná an Fheasacht Teanga agus cén dóigh is fearr len í a chur chun cinn sa Ghaelscoil ?.  Ceist mhór nó mar a déarfadh mo pháistí uaireanta tá sé ceist !!!!!  I dtosach báire táim ag iarraidh teacht ar thuiscint maidir le cad is feasacht teanga ann ?,  An fiú í a chur chun cinn sa seomra ranga agus agus más fiú cad iad na modheolaíochtaí teagaisc is fearr leis an bhFeasacht teanga a spreagadh ?.  

 An chéad leabhar a bhéas á léamh agam ná ‘ Focus on Form ‘ eag  Doughty agus Williams.  Tá  ceithre chaibidil léite agam go dtí seo a bhaineann le sainmhíniú a thabhairt ar cad is ‘focus on form’ ann agus an bunús treoiriciúil atá taobh thiar de.  Is léir go minic go mbíonn trí ghrúpa de theagascóirí ann – múinteoirí a chreideann sa Chur Chuige Cumarsáideach amháin agus nach gcuireann béim ar an ngramadach ar chor ar bith, múinteoirí gur bhreá leo an ghramadach a mhúineadh agus nach bhfuil chomh buartha faoin gcumarsáid  agus an tríú grúpa a fheiceann na féidearachtaí atá ann do mhúineadh nó aird a dhíriú ar struchtúir na teanga taobh istigh den tasc cumarsáideach.  Fiú déarfainn sa rang M.A. ’s againne go mbeadh malairt tuairimí ann faoin mbealach is fearr le struchtúir teanga a mhúineadh !.

Táim féin ag múineadh sa chóras tumoideachais le dhá bhliain déag anuas agus aontaím go hiomlán le taighdeoirí mar sh Swain i gCeanada a léiríonn nach leor sprioc na cumarsáide nó córas tumoideachais amháin chun caighdéan teanga ard agus cruinneas a chothú. ’ Although these learners are, in many ways, extremely proficient and exceptionally fluent, their accuracy lags far behind that of naitive speakers, and there also appears to be a restriction in the range of language functions they use’.  Is léir óna céadta taighdeoirí má tá fócas curtha ar an ngramadach amháin go dteipeann ar an gcóras fosta.  B’fhéidir go bhfuil an freagra le fáil tríd an bpróiséas ar a dtugtar -’ Focus on Form’.

Is éard ata i gceist le fócas ar strúchtúir na teanga ná aird na ndaltaí a dhíriú ar strúchtúir áirithe teanga agus iad i mbun tascanna cumarsáide.  B’fhéidir nach mbeidh ann ach cúpla nóiméad as an gceacht amanntaí eile is féidir ceacht a dhearadh d’fhonn  fócas a chur ar struchtúir áirithe.   

Is é  Michael Long duine dena saineolaithe is cáiliúla a thugann sainmhíniú dúinn ar cad is ‘focus on form’ ann. Míníonn sé ‘ focus on form —— overtly draws students attention to linguistic elements as they arise incidentally in lessons whose overriding focus is on meaning or communication’. ( Long 1991). Tá difear idir ’focus on form’ agus ‘focus on forms’.   Bíonn  ‘focus on forms’ i gceist leis an siollabus scoile m.sh  nuair atá ceachtanna gramadaí  leagtha amach le múineadh go haonarach  agus taobh amuigh de chomhthéacs na cumarsáide.  Molann Long ‘recasts’a a úsáid mar mhodh cheartúcháin agus go mbeidh na foghlaimeoirí  ag teacht ar thuiscint faoi struchtúir na teanga  go cumarsáideach nó go fo chomhfhiosach.  Creideann De Keyser agus Swain go bhfuil tábhacht ag baint le heolas faoi rialacha teanga a bheith ag na foghlaimeoirí ach tá siadsan sásta aird a dhíriú ar na rialacha ar bhealach níos soléirithe ná Long. Molann De Keyser cleachtadh a dhéanamh ar an rialacha agus gur féidir  druileanna teanga a dhéanamh taobh isigh den rang cumarsáide.   Tá taighde thar a bheith suimiúil déanta ag Swain a thaispéanann na féidearachtaí a bhaineann le ‘metatalk’ – sé sin deis a thabhairt dosna foghlaimeoirí na rialacha teanga agus an teolas atá acu faoin teanga a phlé. 

Níl modheolaíocht amháin foirfe leis an bhFeasacht Teanga a chothú sa seomra ranga ach is éard atá i gceist  ná aird a dhíriú ar struchtúir na teanga le linn na cumarsáide agus go méadóidh scileanna tabhairt faoi deara agus caighdéan teanga  na bhfoghlaimeoirí dá bharr.

Tá sé iontach gan a bheith ag taisteal an deireadh seachtaine seo, le cúnamh Dé beidh cúrsaí aimsire feabhsaithe faoin am a thagann an ds seo chugainn !. Níl mé ag iarraidh cailleadh amch ar chóisir na Nollag!  Bhí Comhdháil Ghaelscoileanna ar fheabhas ar fad.  Thug Muiris léacht iontach ar Fheasacht Teanga agus gan dabht chuidigh sé liom rudaí a shoiléiriú i mo chloigeann. Bhí an tádh liom a bheith ann.  Tá an tuafás le foghlaim agam faoin bhFeasacht Teanga ach tá suim ollmhór agam san ábhar.  Labhair Pádraig Ó Duibhir faoi chruinneas na Gaeilge labhartha sa Ghaelscoil agus molann sé go mór tabhairt faoin feasacht teanga  ionas caighdéan Gaeilge na nGaelscoileanna a ardú. Mar a mhínigh Muiris ní thig le duine teanga a shealbú gan feasacht teanga  a bheith acu. Tá an tráchtas a scríobh Pádraig  á léamh agam in am i láthair agus ta sé iontach spreagúil ar fad.  Tá an leabhar Focus on Form tosaithe agam freisin ach toisc an deireadh seachtaine atá ann beidh orm fócasáil ar rud beag spraoi freisin !

Táimid i mbun na drámaíochta na laethanta seo ar scoil agus caithfidh mé a rá go bhfuil na páistí ag baint taitnimh as.  Is breá leo an deis an seomra ranga agus an bord a fhágáil a bheith ag stiúradh an cheachta iad féin.  Gan dabht is iadsan atá ag déanamh na cainte na laethanta seo! Táim ag dul chuig Comhdháil Ghaelscoileanna Dé hAoine mar sin ní bheidh me i nGaillimh go dtí an Satharn.   Beidh Muiris ag tabhairt léachta ar Fheasacht Teanga agus táim ag súil go mór le sin.  Rud maith faoin stailc Dé Máirt tabharfaidh sé deis dúinn a bheith ag léamh.  Ní bheidh leithscéal ar bith againn an lá sin !